پردازش زبان طبیعی

پردازش زبان طبیعی (Natural Language Processing یا NLP) یعنی روش‌هایی که کمک می‌کنند کامپیوتر با زبان ما کار کند؛ مثلاً بفهمد یک پیام دربارهٔ چیست، متنی را ترجمه کند یا به سؤال جواب بدهد. «زبان طبیعی» هم همان زبانی است که با آن حرف می‌زنیم و می‌نویسیم، مثل فارسی.

مسئول پذیرش یک فروشگاه را تصور کنید. مشتری می‌نویسد: «سفارشم هنوز نرسیده؛ قرار بود سه‌شنبه به دستم برسه.» مسئول پذیرش از همین جمله می‌فهمد مشتری منتظر سفارش است و می‌خواهد بداند چرا نرسیده. لازم نیست مشتری اول فرم پر کند و از یک فهرست، «پیگیری سفارش» را انتخاب کند.

پردازش زبان طبیعی کمک می‌کند کامپیوتر هم چنین کاری انجام دهد: پیام را بخواند و تشخیص دهد مشتری چه می‌خواهد. البته ممکن است منظور او را اشتباه بفهمد.

در همان فروشگاه، مشتری‌ها به شکل‌های مختلفی پیام می‌دهند. یکی می‌نویسد «بسته‌م کجاست؟» و دیگری می‌پرسد «چرا هنوز چیزی به دستم نرسیده؟». جمله‌ها فرق دارند، اما هر دو دربارهٔ پیگیری سفارش‌اند. یک ابزار پردازش زبان می‌تواند این پیام‌ها را کنار هم بگذارد تا رسیدگی به آن‌ها راحت‌تر شود.

همین ابزارها کارهای دیگری هم انجام می‌دهند: متن طولانی را خلاصه می‌کنند، جمله‌ای را از فارسی به زبان دیگری برمی‌گردانند یا حرف‌های ضبط‌شده را می‌نویسند. پردازش زبان طبیعی اسم مجموعهٔ این کارها و روش‌های انجام آن‌هاست.

پردازش زبان طبیعی نام یک مدل یا برنامهٔ مشخص نیست. در مثال فروشگاه، خواندن پیام و تشخیص خواستهٔ مشتری یکی از کارهای پردازش زبان است. مدل زبانی ابزاری است که می‌تواند این کار را انجام دهد.

برای بعضی کارهای ساده، چند قانون کافی است؛ مثلاً هر پیامی که عبارت «لغو سفارش» دارد به یک پوشه برود. برای تشخیص جمله‌های متفاوتی که یک منظور دارند، می‌شود از یادگیری ماشین کمک گرفت؛ یعنی سیستم با دیدن نمونه‌ها یاد بگیرد. مدل زبانی بزرگ هم یکی از ابزارهایی است که برای کارهایی مثل پاسخ دادن، ترجمه و خلاصه کردن متن به کار می‌رود.

فرض کنید مشتری بعد از چند روز تأخیر بنویسد: «چه ارسال سریعی داشتید!» اگر فقط همین جمله را ببینیم، شبیه تعریف است. اما با خواندن پیام‌های قبلی می‌فهمیم مشتری ناراضی است و کنایه می‌زند. کامپیوتر هم ممکن است این کنایه را نگیرد.

غلط تایپی و شکل نوشتن هم اثر دارند. مشتری ممکن است بنویسد «سفارشم نرسیده»، «سفارشم نرسید» یا «بستم نیومده». برای اینکه ببینید یک ابزار چقدر خوب کار می‌کند، چند پیام با همین تفاوت‌ها به آن بدهید و جوابش را بخوانید. اگر پیام مهمی است، فقط به تشخیص ابزار تکیه نکنید.

توضیح IBM دربارهٔ پردازش زبان طبیعی، به زبان انگلیسی.